İÇİNDEKİLER:

01  Giriş

02  Hakaret Suçunun Koruduğu Hukuki Değer

03  Hakaret Suçunun Kanuni Düzenlemesi

04  Hakaret Suçunun Maddi Unsuru

05  Hakaret Suçunun Birinci Görünümü: Somut Fiil veya Olgu İsnadı

06  Hakaret Suçunun İkinci Görünümü: Sövme

07  Matufiyet Şartı: Hakaret Suçunda Kime Söylendiğinin Belli Olması Gerekir

08  Hakaret Suçunun Değerlendirilmesinde Dikkate Alınan Ölçütler

09  Hakaret Suçunda Aleniyet ve Gıyapta Hakaret

10  Hakaret Suçunda Manevi Unsur (Kast)

11  Hakaret Suçunda Hukuka Uygunluk Nedenleri

12  Hakaret Suçunda Şikâyet ve Ceza Soruşturması Süreci

13  Hakaret Suçunun Yaptırımı

14  Hakaret Nedeniyle Manevi Tazminat Davası

15  Sık Sorulan Sorular

16  Sonuç

Giriş

İnternetin ve özellikle sosyal medya platformlarının günlük hayatın ayrılmaz bir parçası haline gelmesiyle birlikte, bireylerin düşüncelerini açıklama biçimi önemli ölçüde değişmiştir. Günümüzde yalnızca basın yoluyla değil; X (Twitter), Instagram, Facebook, TikTok, YouTube, WhatsApp ve benzeri dijital mecralar aracılığıyla da milyonlarca kişi görüşlerini kamuoyuyla paylaşmaktadır. Dijital iletişimin sağladığı hız ve erişim kolaylığı, ifade özgürlüğünün kullanım alanını genişletmiş; ancak aynı zamanda kişilik haklarına yönelik ihlallerin de artmasına neden olmuştur.

Uygulamada en sık karşılaşılan ceza soruşturmalarından biri de hakaret suçudur. Özellikle sosyal medya paylaşımları, yorumlar, özel mesajlar ve çeşitli dijital iletişim araçları üzerinden kullanılan ifadeler nedeniyle Cumhuriyet başsavcılıklarınca çok sayıda soruşturma yürütülmektedir. Bununla birlikte kamuoyunda hakaret suçuna ilişkin birçok yanlış bilgi bulunmaktadır. “İsim vermedim, suç olmaz.”, “Sadece eleştirdim.”, “Mesajı sonradan sildim.”, “Şirketlere hakaret suç değildir, istediğimi söyleyebilirim.” gibi düşünceler çoğu zaman gerçeği yansıtmamaktadır.

Öte yandan her ağır sözün veya her sert eleştirinin hakaret suçu oluşturduğu da söylenemez. Demokratik toplumlarda ifade özgürlüğü yalnızca toplumun benimsediği veya olumlu karşıladığı düşünceleri değil; rahatsız edici, sarsıcı ve sert eleştirileri de korur. Bu nedenle bir ifadenin hakaret suçu oluşturup oluşturmadığı değerlendirilirken yalnızca kullanılan kelimeye değil, sözün söylendiği bağlama, yöneldiği kişiye, ifade biçimine ve somut olayın tüm özelliklerine bakılması gerekir.

Bu yazımızda hakaret suçu, Türk Ceza Kanunu hükümleri ve yerleşik yargı uygulamasının temel ölçütleri çerçevesinde incelenecek; uygulamada en çok karşılaşılan sorunlara sade ancak hukuki doğruluktan ödün vermeyen bir anlatımla cevap verilecektir.

Hakaret Suçunun Koruduğu Hukuki Değer

Hakaret suçunun temel amacı, kişinin şerefini, onurunu ve toplum içindeki saygınlığını korumaktır. Ceza hukukunda korunan hukuki değer yalnızca kişinin kendisini nasıl gördüğü değildir. Aynı zamanda kişinin toplum içerisindeki itibarı ve diğer bireyler nezdindeki saygınlığı da hukuken korunmaktadır.

Bir kimsenin toplumdaki itibarını zedeleyebilecek, onu küçük düşürebilecek veya onurunu rencide edebilecek nitelikteki ifadeler, kanunda öngörülen şartların gerçekleşmesi hâlinde ceza hukukunun konusunu oluşturur.

Bununla birlikte ceza hukuku, bireyleri her türlü nezaketsiz davranıştan korumayı amaçlamaz. Hukuk düzeni kaba davranış ile suç teşkil eden hakareti birbirinden ayırmaktadır. Günlük hayatta kullanılan her kırıcı ifade ceza yaptırımına bağlanmamıştır. Aksi bir yaklaşım, ifade özgürlüğünü ölçüsüz biçimde sınırlandırır ve demokratik toplum düzeniyle bağdaşmaz.

Bu nedenle mahkemeler, hakaret suçunu değerlendirirken yalnızca kelimenin sözlük anlamına değil; ifadenin kullanıldığı ortamı, taraflar arasındaki ilişkiyi, olayın gelişimini ve toplumdaki algısını birlikte dikkate almaktadır.

Hakaret Suçunun Kanuni Düzenlemesi

Hakaret suçu, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 125 ila 131. maddeleri arasında düzenlenmiştir.

Kanunun 125. maddesinin birinci fıkrasına göre bir kimseye onur, şeref ve saygınlığını rencide edebilecek nitelikte somut bir fiil veya olgu isnat edilmesi ya da sövme suretiyle kişinin onur, şeref ve saygınlığına saldırılması hâlinde hakaret suçu oluşabilir.

Kanun koyucu, hakaret suçunun meydana gelebileceği iki farklı hareket biçimini açıkça kabul etmiştir:

• Somut fiil veya olgu isnadı,
• Sövme.

Hakaret suçunun temel yapısını anlayabilmek için bu iki hareket biçiminin birbirinden ayrılması gerekir. Çünkü uygulamada birçok dosya, bu ayrımın doğru yapılamaması nedeniyle hatalı değerlendirilmektedir.

Hakaret Suçunun Maddi Unsuru

Hakaret suçunda korunan hukuki değer kişilik hakları olduğundan, suçun maddi unsurunu oluşturan davranışların da kişinin onur, şeref veya saygınlığını zedelemeye elverişli olması gerekir. Burada dikkat edilmesi gereken önemli husus, kullanılan ifadenin gerçekten mağduru küçük düşürmeye elverişli olup olmadığıdır. Örneğin;

• siyasi bir görüşün sert biçimde eleştirilmesi,
• bir kamu hizmetinin başarısız bulunduğunun ifade edilmesi,
• bir belediye başkanının icraatlarının ağır şekilde eleştirilmesi,

tek başına hakaret suçunu oluşturmaz. Buna karşılık eleştirinin kişiyi aşağılayan, toplum önünde itibarsızlaştıran veya ona belirli bir suç isnat eden bir niteliğe bürünmesi halinde ceza hukuku bakımından farklı bir değerlendirme yapılabilir.

Bir sözün rahatsız edici olması ile hakaret oluşturması aynı şey değildir.

Hakaret Suçunun Birinci Görünümü: Somut Fiil veya Olgu İsnadı

Türk Ceza Kanunu’nun 125. maddesi, hakaret suçunun ilk işleniş biçimini “bir kimseye onur, şeref ve saygınlığını rencide edebilecek nitelikte somut bir fiil veya olgu isnat etmek” olarak düzenlemiştir. Bu düzenleme, uygulamada en fazla yanlış anlaşılan hakaret türlerinden biridir. Çünkü birçok kişi hakaret suçunun yalnızca küfür edilmesiyle oluşacağını düşünmektedir. Oysa küfür edilmese dahi bir kişiye belirli bir fiil veya olgu isnat edilmesi, kanundaki diğer şartların da bulunması hâlinde hakaret suçu kapsamında değerlendirilebilir. Burada dikkat edilmesi gereken ilk husus, isnadın belirli ve somut olmasıdır.

Örneğin;

“Bu kişi rüşvet alıyor.”

“Vergi kaçırıyor.”

“Komşusunun evinden hırsızlık yaptı.”

“Sahte diploma kullanıyor.”

şeklindeki ifadelerde kişiye belirli bir eylem yüklenmektedir. Bu tür açıklamalarda yalnızca değer yargısı açıklanmamakta, belirli bir olayın gerçekleştiği iddia edilmektedir. Buna karşılık;

“Bence güvenilir biri değil.”

“Bu yöneticinin başarılı olduğunu düşünmüyorum.”

“Kararlarını doğru bulmuyorum.”

şeklindeki ifadeler çoğu zaman kişisel değerlendirme veya eleştiri niteliğindedir. Her somut olay ayrıca değerlendirilmekle birlikte, yalnızca bu ifadeler nedeniyle hakaret suçunun oluştuğu söylenemez.

Somut Fiil İsnadı ile Eleştiri Arasındaki Fark

Uygulamada en önemli ayrımlardan biri, somut fiil isnadı ile sert eleştirinin birbirine karıştırılmasıdır. Demokratik toplumlarda kişiler yalnızca övgü alma hakkına sahip değildir. Özellikle siyasetçiler, kamu görevlileri, gazeteciler, sanatçılar ve kamuoyunda tanınan kişiler hakkında ağır eleştiriler yapılması ifade özgürlüğünün doğal sonucudur. Ancak eleştiri, belirli bir suç isnadına dönüştüğü anda hukuki değerlendirme değişebilir.

“Bu belediye başkanı görevini kötü yönetiyor.”

ifadesi siyasi eleştiri kapsamında değerlendirilebilir.

Buna karşılık;

“Bu belediye başkanı belediyeden para çalıyor.”

şeklindeki ifade belirli bir suç isnadı içerdiğinden farklı hukuki sonuçlar doğurabilir. Dolayısıyla burada belirleyici olan husus, ifadenin bir değer yargısı mı yoksa doğruluğu araştırılabilecek somut bir olaya mı ilişkin olduğudur.

Her Gerçeğe Aykırı İddia Hakaret Suçu Mudur?

Bir kişiye yöneltilen her gerçeğe aykırı açıklama otomatik olarak hakaret suçunu oluşturmaz. Örneğin ticari bir uyuşmazlık sırasında tarafların birbirleri hakkında ileri sürdükleri bazı iddialar, hukuki uyuşmazlığın konusu olabilir. Benzer şekilde gazetecilik faaliyetleri kapsamında yapılan haberlerde de farklı hukuki değerlendirmeler gündeme gelebilir. Hakaret suçunun oluşabilmesi için isnat edilen fiilin, kişinin onur, şeref ve saygınlığını rencide etmeye elverişli olması gerekir. Bu nedenle her somut olay kendi koşulları içerisinde değerlendirilir.

İspatlanabilir Olgu ile Değer Yargısı Arasındaki Ayrım

Ceza hukukunda önemli ayrımlardan biri de olgu isnadı ile değer yargısı arasındaki farktır. Olgu isnadı, doğruluğu araştırılabilen ve ispat edilebilen belirli bir vakıaya ilişkindir. Örneğin;

“Vergi kaçırdı.”

“Sahte belge düzenledi.”

“İhaleye fesat karıştırdı.”

ifadeleri araştırılabilir nitelikte vakıa isnatlarıdır.

Buna karşılık;

“Beceriksiz.”

“Kötü bir yönetici.”

“Yetersiz.”

gibi ifadeler çoğu durumda değer yargısı niteliğindedir. Ancak bir ifadenin değer yargısı niteliğinde olması, onun hiçbir zaman hakaret oluşturmayacağı anlamına gelmez. Kullanılan kelimenin ağırlığı, söylendiği bağlam ve olayın özellikleri birlikte değerlendirilmelidir.

İsnadın Gerçek Olması Sonucu Değiştirir mi?

Bu soru uygulamada sıkça sorulmaktadır. Kanun koyucu bazı hallerde isnat edilen fiilin doğruluğunun araştırılmasına ve bunun hukuki sonuçlarına ilişkin ayrıca düzenlemeler yapmıştır. Bununla birlikte, hakaret suçunda “iddia doğrudur” savunmasının her olayda otomatik olarak cezai sorumluluğu ortadan kaldırdığı söylenemez. Bu konu; ispat hakkı, hukuka uygunluk nedenleri ve ilgili kanuni düzenlemeler çerçevesinde değerlendirilmesi gereken teknik bir meseledir. Bu nedenle yalnızca “Ben doğruyu söyledim.” şeklindeki savunma tek başına yeterli değildir.

Sosyal Medyada Somut Fiil İsnadı

Sosyal medya kullanımının artmasıyla birlikte somut fiil isnadına dayalı hakaret iddiaları da önemli ölçüde artmıştır. Özellikle;

• Instagram hikayeleri,
• X (Twitter) paylaşımları,
• Facebook gönderileri,
• TikTok videoları,
• YouTube yorumları,

üzerinden kişilere belirli suçların isnat edildiği görülmektedir. Bir paylaşımın internet ortamında yapılmış olması, tek başına ifade özgürlüğü kapsamında olduğu anlamına gelmez. Bununla birlikte sosyal medya paylaşımı yapılmış olması da tek başına hakaret suçunun oluştuğunu göstermez. Her olayda paylaşımın bütünü, kullanılan ifadeler, hedef alınan kişi ve paylaşımın bağlamı birlikte değerlendirilmelidir.

Uygulamada Yapılan En Büyük Hata

Hakaret suçuna ilişkin soruşturmalarda en sık karşılaşılan yanlışlardan biri, yalnızca tek bir kelime üzerinden değerlendirme yapılmasıdır. Oysa ceza hukukunda ifadeler çoğu zaman cımbızlanarak değil, kullanıldıkları bağlam içerisinde değerlendirilir.

Bir cümlenin başı ve sonu birlikte okunduğunda ifade özgürlüğü kapsamında kalabilecek bir açıklama, yalnızca belirli bir kısmı alınarak değerlendirildiğinde farklı bir anlam kazanabilir. Bu nedenle soruşturma ve kovuşturma süreçlerinde paylaşımın tamamının, önceki ve sonraki açıklamaların, taraflar arasındaki ilişkinin ve olayın bütününün dikkate alınması büyük önem taşımaktadır.

Hakaret Suçunun İkinci Görünümü: Sövme

Türk Ceza Kanunu’nun 125. maddesinde hakaret suçunun ikinci işleniş şekli sövme olarak düzenlenmiştir. Uygulamada hakaret suçuna ilişkin soruşturmaların önemli bir kısmı da bu kapsamdaki ifadelerden kaynaklanmaktadır. Sövme; belirli bir fiil veya olgunun isnat edilmesinden farklı olarak, kişiyi doğrudan aşağılamaya, küçük düşürmeye veya toplum içindeki saygınlığını zedelemeye yönelik söz ve ifadelerin kullanılmasını ifade eder.

Örneğin;

• “Şerefsiz.”
• “Haysiyetsiz.”
• “Namussuz.”
• “Alçak.”

gibi ifadeler, somut olayın özelliklerine göre sövme niteliğinde değerlendirilebilir. Burada dikkat edilmesi gereken husus, kullanılan ifadenin yalnızca kaba veya nezaketsiz olup olmadığı değil; mağdurun onur, şeref ve saygınlığını objektif olarak rencide etmeye elverişli olup olmadığıdır. Kanun koyucu da bu nedenle “küfür” kelimesini değil, daha geniş kapsamlı olan sövme kavramını tercih etmiştir.

Her Küfür Hakaret Suçu Mudur?

Bu soruya tek kelimeyle “evet” veya “hayır” cevabı vermek doğru değildir. Toplumda yaygın olarak kullanılan bazı kaba ifadeler, günlük tartışma dili içerisinde değerlendirilirken; bazı ifadeler doğrudan kişinin onur ve saygınlığını hedef aldığı için hakaret suçunu oluşturabilir. Dolayısıyla değerlendirme yapılırken yalnızca kullanılan kelimeye değil;

• ifadenin söylendiği ortama,
• taraflar arasındaki ilişkiye,
• tartışmanın gelişimine,
• sözün söylendiği ana,
• olayın bütününe

bakılması gerekir. Aynı kelime, farklı iki olayda farklı hukuki sonuçlar doğurabilir.

Hakaret Değerlendirmesinde Objektif Ölçüt

Hakaret suçunda esas alınan ölçüt, mağdurun kişisel olarak kırılmış olması değildir. Bir kişi kullanılan ifadeden hiç etkilenmeyebilir. Buna karşılık başka bir kişi aynı söz nedeniyle ağır şekilde incinmiş olabilir. Ceza hukuku bakımından belirleyici olan, kullanılan ifadenin ortalama bir kişi bakımından onur, şeref ve saygınlığı rencide etmeye elverişli olup olmadığıdır. Bu nedenle mahkemeler değerlendirme yaparken yalnızca mağdurun sübjektif algısını esas almaz.

Kaba Hitap ile Hakaret Arasındaki Çizgi

Uygulamada en fazla tartışılan konulardan biri de kaba hitap ile hakaret arasındaki ayrımdır. Her nezaket dışı ifade ceza hukukunun konusu değildir. Örneğin günlük hayatta yaşanan ani tartışmalarda kullanılan bazı kaba hitaplar, olayın gelişimi dikkate alındığında hakaret suçu olarak değerlendirilmeyebilir. Buna karşılık kişiyi aşağılamaya yönelik ağır sövme ifadeleri aynı şekilde değerlendirilemez. Bu ayrımın kesin sınırlarını belirleyen bir kelime listesi bulunmamaktadır. Çünkü ceza hukukunda kullanılan kelimeler tek başına değil, bağlamı içerisinde değerlendirilir.

Hakaret Suçunda Bağlam Neden Bu Kadar Önemlidir?

Bir kelimenin anlamı, söylendiği ortama göre değişebilir. İki yakın arkadaş arasında mizah amacıyla kullanılan bir ifade ile sosyal medya üzerinden binlerce kişinin görebileceği şekilde yazılan aynı ifade hukuken aynı şekilde değerlendirilmeyebilir. Benzer şekilde yoğun bir tartışmanın hemen ardından söylenen sözlerle önceden planlanarak hazırlanan bir paylaşım arasında da önemli farklılıklar bulunabilir. Bu nedenle soruşturma makamları ve mahkemeler yalnızca tek bir cümleyi değil, olayın bütününü incelemek durumundadır.

Argo Kullanılması Otomatik Olarak Hakaret Anlamına Gelmez

Türkçe günlük konuşma dilinde çok sayıda argo kelime kullanılmaktadır. Ancak bir ifadenin argo olması, tek başına hakaret suçunun oluştuğu anlamına gelmez. Aynı şekilde bir ifadenin küfür içermemesi de hakaret suçunun oluşmayacağı anlamına gelmez. Önemli olan, ifadenin objektif olarak kişiyi küçük düşürmeye elverişli olup olmadığıdır.

Sosyal Medyada Sövme Suretiyle Hakaret

Hakaret iddialarının önemli bir kısmı artık sosyal medya üzerinden ortaya çıkmaktadır. Özellikle;

• yorumlar,
• gönderiler,
• hikayeler,
• canlı yayınlar,
• video açıklamaları

aracılığıyla kullanılan ifadeler nedeniyle çok sayıda ceza soruşturması yürütülmektedir. Bir paylaşımın sosyal medyada yapılmış olması, onun otomatik olarak hakaret suçu oluşturduğu anlamına gelmez. Aynı şekilde “internet ortamında yazıldığı için ifade özgürlüğü kapsamındadır” şeklindeki düşünce de doğru değildir. Her paylaşım kendi içeriği ve bağlamı dikkate alınarak değerlendirilir.

Emojiler Hakaret Suçu Oluşturabilir mi?

Dijital iletişimde yalnızca kelimeler değil, emojiler ve görseller de iletişimin bir parçası haline gelmiştir. Tek başına bir emojinin hakaret suçu oluşturduğunu söylemek mümkün değildir. Bununla birlikte, kullanılan emojinin eşlik ettiği metin, paylaşımın bütünü ve somut olay birlikte değerlendirildiğinde farklı sonuçlara ulaşılabilir. Bu nedenle emoji kullanımı bakımından da soyut ve genel bir değerlendirme yapmak doğru değildir.

Sansürlü Küfür Yazılması Sonucu Değiştirir mi?

Uygulamada sıkça karşılaşılan yöntemlerden biri de küfür içerikli kelimelerin bazı harflerinin yıldız (*) veya farklı karakterlerle gizlenmesidir. Örneğin “Ş***siz”, “O… ç…” veya “S….” şeklindeki yazımların hukuki değerlendirmesi, yalnızca sansür uygulanmış olmasına göre yapılmaz. Eğer kullanılan ifade, ortalama bir kişi tarafından kolaylıkla anlaşılabiliyor ve belirli bir kişiye yöneliyorsa, yalnızca harflerin gizlenmiş olması tek başına cezai sorumluluğu ortadan kaldırmaz. Burada da belirleyici olan unsur paylaşımın bütünüdür.

Matufiyet Şartı: Hakaret Suçunda Kime Söylendiğinin Belli Olması Gerekir

Hakaret suçunun oluşabilmesi için yalnızca onur, şeref veya saygınlığı rencide edebilecek nitelikte bir söz söylenmiş olması yeterli değildir. Bunun yanında, bu sözün belirli veya belirlenebilir bir kişiye yönelmiş olması da gerekir.

Ceza hukukunda bu şart, uygulamada matufiyet olarak adlandırılmaktadır. Matufiyet; en basit ifadeyle, kullanılan sözün kime yöneltildiğinin objektif olarak anlaşılabilmesini ifade eder.

Bu nedenle ne kadar ağır olursa olsun hedefi belli olmayan genel ifadeler kural olarak hakaret suçunu oluşturmaz. Buna karşılık isim yazılmamış olsa bile paylaşımın bütününden hedef alınan kişinin kim olduğu açıkça anlaşılabiliyorsa, matufiyet şartının gerçekleştiği kabul edilebilir.

Matufiyet Neden Bu Kadar Önemlidir?

Hakaret suçu, bireyin şeref ve saygınlığını koruyan bir suç tipidir. Doğal olarak ortada korunacak belirli bir mağdurun bulunması gerekir. Eğer kullanılan ifadeden kimin hedef alındığı anlaşılmıyorsa, hukuken kimin şeref ve saygınlığının ihlal edildiği de belirlenemeyecektir. Bu nedenle matufiyet bulunmayan açıklamalar, başka hukuki sonuçlar doğurabilse bile kural olarak hakaret suçu kapsamında değerlendirilmez.

İsim Yazılması Şart Değildir

Toplumda en yaygın yanlış inanışlardan biri şudur:

“İsim vermedim. O yüzden suç olmaz.”

Bu düşünce doğru değildir. Kanunda hakaret suçunun oluşabilmesi için mağdurun adının açıkça yazılması gerektiğine ilişkin herhangi bir düzenleme bulunmamaktadır. Önemli olan, kullanılan ifadelerin bütününden hedef alınan kişinin kim olduğunun anlaşılabilmesidir. Dolayısıyla isim yazılmamış olması tek başına cezai sorumluluğu ortadan kaldırmaz.

Hangi Durumlarda Matufiyet Gerçekleşebilir?

Her olay kendi koşulları içerisinde değerlendirilmekle birlikte, uygulamada aşağıdaki durumlar matufiyet bakımından önem taşımaktadır.

Kişinin Etiketlenmesi

Sosyal medya paylaşımında mağdurun kullanıcı adına yer verilmesi veya etiketlenmesi hâlinde, kural olarak hedef alınan kişinin kim olduğu konusunda tereddüt bulunmaz.

Profil Fotoğrafının Kullanılması

İsim yazılmasa bile kişinin fotoğrafına yer verilmesi veya ekran görüntüsünün paylaşılması hâlinde de matufiyet gerçekleşebilir.

Kullanıcı Adının Yazılması

Instagram, X veya diğer sosyal medya platformlarında yalnızca kullanıcı adının paylaşılması da çoğu durumda hedef alınan kişinin belirlenebilmesini sağlar.

Görev veya Unvan Belirtilmesi

Bazı durumlarda isim yazılmasa bile “ilçe başkanı”, “okul müdürü” veya “şirketin muhasebecisi” şeklindeki ifadeler somut olayın özelliklerine göre belirli bir kişiyi işaret edebilir. Özellikle o görevi yalnızca tek kişinin yürüttüğü durumlarda matufiyet tartışması farklı bir boyut kazanabilir.

Olayın Herkes Tarafından Bilinmesi

Bazen paylaşımda isim, fotoğraf veya kullanıcı adı bulunmasa bile yakın tarihte yaşanan bir olay, basına yansıyan gelişmeler, taraflar arasındaki kamuoyunca bilinen uyuşmazlık ve kullanılan diğer ifadeler birlikte değerlendirildiğinde hedef alınan kişinin kim olduğu açıkça anlaşılabilir. Bu durumda da matufiyetin gerçekleşip gerçekleşmediği somut olayın özelliklerine göre değerlendirilir.

“Bazı İnsanlar…” Diyerek Yapılan Paylaşımlar

Uygulamada sık karşılaşılan paylaşım biçimlerinden biri de genel ifadeler kullanılmasıdır. Örneğin;

“Bazı insanlar gerçekten ahlaksız.”

“Bazıları makamını kötüye kullanıyor.”

“İnsan içine çıkacak yüzünüz kalmamış.”

Bu tür ifadelerde hedef alınan kişinin kim olduğu objektif olarak belirlenemiyorsa, hakaret suçunun unsurları bakımından matufiyet sorunu gündeme gelir. Ancak aynı paylaşımın devamında belirli bir olay anlatılması, fotoğraf paylaşılması, kullanıcı adı verilmesi veya yorumlarda kişinin belirtilmesi gibi hususlar bulunuyorsa değerlendirme değişebilir. Bu nedenle paylaşım tek bir cümleden ibaret görülmemeli; bir bütün olarak incelenmelidir.

Paylaşımın Tamamı Değerlendirilmelidir

Hakaret suçunda en sık yapılan hatalardan biri, yalnızca tek bir cümlenin veya tek bir kelimenin değerlendirilmesidir. Oysa sosyal medya paylaşımları çoğu zaman;

• açıklama metni,
• fotoğraf,
• video,
• hashtag,
• emoji,
• yorumlar,
• etiketler

ile birlikte anlam kazanmaktadır. Bu nedenle matufiyet değerlendirmesi yapılırken paylaşımın tamamı birlikte incelenmelidir.

Hikaye (Story) Paylaşımlarında Matufiyet

Instagram ve benzeri platformlarda 24 saat sonra silinen hikâye paylaşımları da hakaret suçuna konu olabilir. Burada değerlendirme yöntemi değişmez. Paylaşımın süresi değil, kime yöneldiği ve içeriği önemlidir. Story paylaşımında isim yazılmamış olsa bile kullanılan fotoğraf, ekran görüntüsü, etiket veya diğer unsurlar nedeniyle hedef alınan kişi belirlenebiliyorsa matufiyet gerçekleşebilir.

Kişiyi Tanıyan Çevrenin Anlaması Yeterli Olabilir mi?

Hakaret suçunda her zaman toplumun tamamının hedef alınan kişiyi anlaması gerekmez. Bazı olaylarda mağdurun bulunduğu sosyal çevre, iş ortamı veya ortak arkadaş grubu bakımından hedef alınan kişinin açıkça anlaşılması mümkündür. Bu tür durumlarda da matufiyet değerlendirmesi somut olayın özelliklerine göre yapılır. Ancak bu konuda kesin ve soyut kurallar koymak doğru değildir. Her dosyada kullanılan ifadeler, deliller ve olayın bütünlüğü birlikte incelenmelidir.

Uygulamada En Büyük Yanılgı

Sosyal medya kullanıcılarının önemli bir kısmı “İsim vermedim.”, “Yıldız koydum.”, “İlk harfini yazdım.” veya “Etiketlemedim.” düşüncesiyle hareket etmektedir. Oysa ceza hukukunda belirleyici olan bunlar değildir. Asıl soru şudur:

Paylaşımı gören makul bir kişi, hedef alınan kişinin kim olduğunu anlayabiliyor mu?

Bu soruya somut olay bakımından olumlu cevap verilebiliyorsa, yalnızca ismin açıkça yazılmamış olması tek başına hakaret suçunu ortadan kaldırmaz.

Hakaret Suçunun Değerlendirilmesinde Dikkate Alınan Ölçütler

Hakaret suçunda çoğu zaman ilk akla gelen soru şudur:

“Bu kelime hakaret sayılır mı?”

Aslında bu sorunun tek başına doğru bir cevabı yoktur. Çünkü Türk ceza hukukunda hakaret suçunun oluşup oluşmadığı, yalnızca kullanılan kelimeye bakılarak belirlenmez. Aynı ifade, bir olayda hakaret olarak değerlendirilirken başka bir olayda ifade özgürlüğü kapsamında kabul edilebilir. Bu nedenle soruşturma makamları ve mahkemeler, hakaret suçunu değerlendirirken yalnızca kullanılan sözcüğü değil, olayın tamamını dikkate alır.

1. Kullanılan İfadenin Anlamı

İlk olarak kullanılan sözün veya ifadenin anlamı incelenir. Burada yalnızca sözlük anlamına bakılmaz. Kelimenin toplumdaki kullanım şekli, günlük dilde taşıdığı anlam ve kişiyi aşağılamaya elverişli olup olmadığı birlikte değerlendirilir. Bazı ifadeler doğrudan aşağılayıcı nitelikte olabilirken, bazıları yalnızca sert bir eleştiri niteliğinde kalabilir. Bu nedenle tek başına kelime üzerinden kesin sonuca ulaşılması mümkün değildir.

2. İfadenin Kullanıldığı Bağlam

Hakaret değerlendirmesinde belki de en önemli unsur, ifadenin hangi bağlam içerisinde kullanıldığıdır. Bir cümle;

• siyasi tartışma sırasında,
• mizah amacıyla,
• arkadaş ortamında,
• hararetli bir tartışma içerisinde,
• sosyal medya kampanyasının parçası olarak

farklı anlamlar taşıyabilir. Bu nedenle aynı kelime, farklı olaylarda farklı hukuki sonuçlar doğurabilir. Bağlamdan koparılan değerlendirmeler sağlıklı sonuç vermez.

3. Taraflar Arasındaki İlişki

Mahkemeler değerlendirme yaparken tarafların birbirleriyle olan ilişkisini de dikkate alabilir. Örneğin;

• uzun süredir devam eden kişisel husumet,
• ticari uyuşmazlık,
• boşanma süreci,
• siyasi tartışma,
• komşuluk ilişkisi

gibi hususlar olayın değerlendirilmesinde önem taşıyabilir. Bu durum, kullanılan ifadeyi tek başına hukuka uygun hâle getirmez; ancak olayın anlaşılmasına katkı sağlar.

4. İfadenin Yöneldiği Kişi

Hakaret suçunda kullanılan sözün kime yöneldiği büyük önem taşır. Bir kamu görevlisine görevinden dolayı yöneltilen ifadeler ile sıradan bir tartışmada kullanılan sözler aynı hukuki değerlendirmeye tabi olmayabilir. Benzer şekilde siyasetçiler ve kamuoyunda tanınan kişiler hakkında yapılan açıklamalarda ifade özgürlüğünün sınırları daha geniş tartışılabilmektedir. Ancak bu durum, bu kişilere sınırsız şekilde hakaret edilebileceği anlamına gelmez. Eleştiri hakkı ile kişilik haklarının korunması arasındaki denge her olayda ayrıca değerlendirilir.

5. İfadenin Aleniyeti

Hakaret suçunun değerlendirilmesinde dikkate alınan bir diğer unsur, ifadenin kimler tarafından görülebildiğidir. İki kişi arasında yapılan özel bir konuşma ile binlerce kişinin erişimine açık sosyal medya paylaşımı aynı sonuçları doğurmayabilir. Bir paylaşımın herkese açık olması, otomatik olarak hakaret suçunun oluştuğu anlamına gelmez. Benzer şekilde özel mesaj yoluyla gönderilmiş olması da hakaret suçunu ortadan kaldırmaz. Aleniyet, suçun değerlendirilmesinde dikkate alınan unsurlardan yalnızca biridir.

6. Paylaşımın Tamamı

Sosyal medya dosyalarında yapılan en büyük hatalardan biri, tek bir cümlenin değerlendirilmesidir. Oysa bir paylaşım çoğu zaman açıklama metni, görsel, video, yorumlar, hashtag, emoji ve etiket ile birlikte anlam kazanır. Bu nedenle paylaşımın yalnızca belirli bir kısmına bakılarak hukuki değerlendirme yapılması isabetli olmayabilir. Mahkemeler de kural olarak paylaşımın bütününü dikkate alır.

7. İfade Özgürlüğü

Hakaret suçunun değerlendirilmesinde göz ardı edilmemesi gereken en önemli ilkelerden biri de ifade özgürlüğüdür. Anayasa’nın 26. maddesi ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin 10. maddesi, bireylere düşüncelerini açıklama ve yayma özgürlüğü tanımaktadır. Bu özgürlük yalnızca toplum tarafından benimsenen veya olumlu karşılanan düşünceler için değil; rahatsız edici, sarsıcı ve sert eleştiriler bakımından da geçerlidir. Ancak ifade özgürlüğü mutlak değildir. Başkalarının şeref, onur ve saygınlığına hukuka aykırı şekilde saldırı niteliği taşıyan ifadeler, ifade özgürlüğünün korumasından yararlanmayabilir. Hakaret suçuna ilişkin değerlendirmelerde esas mesele, bu iki hukuki değerin somut olayda nasıl dengeleneceğidir.

“Şu Kelime Hakarettir” Demek Neden Yanlıştır?

İnternette sıkça “Şu kelimeler hakaret sayılır.” veya “Bu kelimeler hakaret sayılmaz.” şeklinde listelerle karşılaşılmaktadır. Bu tür kesin listeler çoğu zaman yanıltıcıdır. Çünkü aynı kelime; kullanıldığı cümleye, olayın gelişimine, taraflar arasındaki ilişkiye, yöneldiği kişiye ve ifade edilme şekline göre farklı hukuki sonuçlar doğurabilir. Bu nedenle hakaret suçunda ezber kelime listelerinden ziyade, mahkemelerin değerlendirme yöntemini anlamak çok daha sağlıklı bir yaklaşımdır.

Hakaret Suçunda Aleniyet ve Gıyapta Hakaret

Hakaret suçunun değerlendirilmesinde yalnızca kullanılan sözün içeriği değil, nasıl, nerede ve kimlerin huzurunda söylendiği de önem taşır. Bu nedenle Türk Ceza Kanunu, hakaret suçunun işleniş şekline göre bazı farklı sonuçlar öngörmüştür. Bu kapsamda özellikle aleniyet ve gıyapta hakaret kavramlarının birbirinden ayrılması gerekir. Uygulamada bu iki kavram çoğu zaman karıştırılmakta, hatta birbirinin yerine kullanılmaktadır. Oysa her iki kurum farklı hukuki sonuçlar doğurur.

Aleniyet Nedir?

Aleniyet, en genel anlamıyla bir fiilin belirsiz sayıda kişi tarafından görülebilecek, duyulabilecek veya öğrenilebilecek şekilde işlenmesini ifade eder. Hakaret suçunda aleniyet, suçun temel unsuru değildir. Başka bir ifadeyle, bir hakaretin suç oluşturabilmesi için mutlaka aleni şekilde işlenmiş olması gerekmez. Bununla birlikte Türk Ceza Kanunu’nun 125. maddesinin dördüncü fıkrasında, hakaretin alenen işlenmesi hâlinde verilecek cezanın altıda biri oranında artırılacağı düzenlenmiştir. Dolayısıyla aleniyet, suçun oluşması için değil; cezanın belirlenmesi bakımından önem taşır.

Hangi Durumlarda Aleniyet Söz Konusu Olabilir?

Aleniyet değerlendirmesi yapılırken önemli olan husus, kullanılan ifadenin kaç kişi tarafından fiilen görüldüğü değil; belirsiz sayıda kişinin erişimine elverişli olup olmadığıdır. Örneğin;

• herkese açık bir sosyal medya paylaşımı,
• internet haberinin altına yapılan açık yorum,
• herkesin görebileceği bir afiş veya pankart,
• kalabalık bir ortamda yüksek sesle söylenen sözler

somut olayın özelliklerine göre aleniyet bakımından değerlendirme konusu olabilir. Buna karşılık yalnızca iki kişi arasında geçen özel bir konuşmada aleniyetin varlığından söz etmek çoğu durumda mümkün olmayacaktır. Ancak her olayın kendi koşulları içerisinde değerlendirilmesi gerektiği unutulmamalıdır.

Sosyal Medyada Aleniyet

Sosyal medya, aleniyet tartışmalarının en sık yaşandığı alanlardan biridir. Ancak her sosyal medya paylaşımı otomatik olarak aleni değildir. Yalnızca sınırlı sayıda kişinin görebildiği kapalı bir grupta yapılan paylaşım ile herkese açık bir hesap üzerinden yapılan paylaşım aynı şekilde değerlendirilemez. Benzer şekilde yalnızca belirli kişilere gönderilen özel mesajlar da aleniyet bakımından farklı değerlendirilir. Bu nedenle sosyal medya dosyalarında paylaşımın gizlilik ayarları, erişim kapsamı ve somut olayın özellikleri birlikte incelenmelidir.

Gıyapta Hakaret Nedir?

Hakaret suçu çoğu zaman mağdurun yüzüne karşı işlenir. Ancak kanun koyucu, mağdurun bulunmadığı durumlarda da belirli şartlarla hakaret suçunun oluşabileceğini kabul etmiştir. Türk Ceza Kanunu’nun 125. maddesinin birinci fıkrasına göre;

Mağdurun gıyabında hakaretin cezalandırılabilmesi için fiilin en az üç kişiyle ihtilat ederek işlenmesi gerekir.

Burada dikkat edilmesi gereken ilk husus, gıyapta hakaret ile aleniyetin aynı kavramlar olmadığıdır.

İhtilat Şartı Nedir?

Kanunda geçen ihtilat, hakaret içeren sözlerin mağdurun bulunmadığı bir ortamda en az üç kişiyle paylaşılması anlamına gelir. Bu düzenlemenin amacı, mağdurun bulunmadığı ortamlarda yapılan her konuşmanın ceza hukukunun konusu hâline gelmesini önlemektir. Dolayısıyla mağdurun bulunmadığı bir ortamda tek bir kişiye söylenen hakaret içerikli sözler bakımından, kanundaki şartların oluşup oluşmadığı ayrıca değerlendirilmelidir.

Üç Kişi Aynı Anda mı Bulunmalıdır?

Kanun metninde yalnızca “en az üç kişiyle ihtilat” ifadesine yer verilmiştir. Bu nedenle değerlendirme yapılırken yalnızca sayı değil, olayın gerçekleşme biçimi ve hakaret içeren ifadelerin üçüncü kişilerle hangi şekilde paylaşıldığı da önem taşır. Bu konu, somut olayın özelliklerine göre değerlendirilmesi gereken teknik bir ceza hukuku meselesidir.

WhatsApp Grubunda Yapılan Hakaret

Mağdurun bulunmadığı bir WhatsApp grubunda yapılan hakaret içerikli yazışmaların değerlendirilmesinde;

• grubun üye sayısı,
• mesajın kimler tarafından görülebildiği,
• mağdurun grupta bulunup bulunmadığı,
• mesajın gönderiliş şekli

gibi hususlar önem taşıyabilir. Bu nedenle yalnızca uygulamanın adı üzerinden değil, somut olayın tüm özellikleri dikkate alınarak değerlendirme yapılmalıdır.

Aleniyet ile Gıyapta Hakaret Arasındaki Fark

Aleniyet, fiilin belirsiz sayıda kişinin erişimine açık şekilde gerçekleştirilmesiyle ilgilidir ve cezanın artırılmasına etki edebilir. Gıyapta hakaret ise mağdurun bulunmadığı bir ortamda işlenen hakaret bakımından kanunda öngörülen özel şartları ifade eder. Dolayısıyla bir olayda aleniyet bulunabilir ancak gıyapta hakaret söz konusu olmayabilir. Aynı şekilde gıyapta hakaret bakımından değerlendirme yapılırken aleniyet şartının gerçekleşmesi zorunlu değildir. Her iki kurum birbirinden bağımsız olarak incelenmelidir.

Hakaret Suçunda Manevi Unsur (Kast)

Bir sözün kırıcı veya rahatsız edici olması, tek başına hakaret suçunun oluştuğu anlamına gelmez. Ceza hukukunun temel ilkelerinden biri gereğince, bir fiilin suç sayılabilmesi için yalnızca kanunda tanımlanan maddi unsurların gerçekleşmesi yeterli değildir; failin bu fiili gerekli manevi unsurla işlemiş olması da gerekir.

Hakaret suçu bakımından bu manevi unsur kasttır. Başka bir ifadeyle failin, kullandığı söz veya davranışın mağduru hedef aldığını ve onun onur, şeref ve saygınlığını rencide etmeye elverişli olduğunu bilerek ve isteyerek hareket etmesi gerekir.

Kast Ne Anlama Gelir?

Kast, Türk Ceza Kanunu’nun genel hükümleri çerçevesinde kişinin fiilin kanuni tanımındaki unsurları bilerek ve isteyerek gerçekleştirmesidir. Hakaret suçu bakımından bu, failin kullandığı sözlerin veya davranışların mağduru hedef aldığını ve onun onur, şeref veya saygınlığını zedelemeye elverişli olduğunu bilerek hareket etmesi anlamına gelir. Bu nedenle yalnızca kırıcı bir sonucun ortaya çıkması yeterli değildir. Önemli olan, failin iradesinin hangi yönde olduğudur.

Hakaret Suçu Taksirle İşlenebilir mi?

Hayır. Hakaret suçu taksirle işlenebilen suçlardan değildir. Bu nedenle yanlışlıkla söylenen bir söz, dil sürçmesi, teknik bir hata sonucu gönderilen bir mesaj veya yanlış kişiye gönderilen içerik gibi durumlarda her somut olayın özellikleri değerlendirilmekle birlikte, kastın bulunup bulunmadığı ayrıca incelenmelidir. Elbette “yanlışlıkla oldu” şeklindeki her savunma kabul edilecek diye bir kural da yoktur. Soruşturma makamı ve mahkeme, olayın tüm delillerini birlikte değerlendirerek sonuca ulaşacaktır.

Öfke Anında Söylenen Sözler

Uygulamada en çok karşılaşılan savunmalardan biri “Çok sinirlenmiştim, o yüzden söyledim.” şeklindedir. Öfke, kızgınlık veya tartışmanın hararetli geçmiş olması tek başına hakaret suçunu ortadan kaldırmaz. Bununla birlikte olayın nasıl geliştiği, tarafların birbirlerine karşı davranışları, sözlerin hangi ortamda söylendiği ve olayın bütünlüğü hukuki değerlendirmede dikkate alınabilecek unsurlardır.

Mizah Amacıyla Söylenen İfadeler

Özellikle sosyal medya kullanımının yaygınlaşmasıyla birlikte birçok paylaşımın mizah, ironi veya hiciv amacı taşıdığı ileri sürülmektedir. Gerçekten de mizah, demokratik toplumlarda ifade özgürlüğünün önemli araçlarından biridir.

Ancak bir paylaşımın “şaka” olarak nitelendirilmesi, onun otomatik olarak ceza sorumluluğundan kurtulacağı anlamına gelmez. Paylaşımın bütününden hareketle, kullanılan ifadelerin objektif olarak kişiyi aşağılamaya yönelik olup olmadığı ve olayın bağlamı birlikte değerlendirilmelidir.

Sonradan Özür Dilinmesi Sonucu Değiştirir mi?

Hakaret içerdiği iddia edilen bir söz söylendikten sonra failin özür dilemesi, pişmanlık göstermesi veya paylaşımını silmesi uygulamada sık karşılaşılan durumlardır. Bu davranışlar, olayın değerlendirilmesinde ve özellikle taraflar arasındaki uyuşmazlığın çözümünde önem taşıyabilir. Ancak yalnızca sonradan özür dilenmiş olması, tek başına suçun hiç oluşmadığı anlamına gelmez. Ceza sorumluluğuna etkisi, somut olayın özellikleri ve uygulanacak hukuki kurumlar çerçevesinde değerlendirilir.

İfade Özgürlüğü ile Hakaret Suçu Arasındaki Denge

Hakaret suçunun değerlendirildiği her dosyada, ifade özgürlüğü mutlaka dikkate alınması gereken anayasal bir haktır. Anayasa’nın 26. maddesi, herkesin düşünce ve kanaatlerini açıklama ve yayma özgürlüğüne sahip olduğunu düzenlemektedir. Benzer şekilde Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin 10. maddesi de ifade özgürlüğünü güvence altına almaktadır. Ancak ifade özgürlüğü sınırsız değildir. Başkalarının şeref ve itibarının korunması da hem Anayasa hem de Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi bakımından meşru bir sınırlama sebebidir. Bu nedenle hakaret suçuna ilişkin değerlendirmelerde asıl mesele, ifade özgürlüğü ile kişilik hakları arasında adil bir denge kurulmasıdır.

İfade Özgürlüğü Rahatsız Edici Düşünceleri de Korur

İfade özgürlüğü yalnızca toplumun benimsediği veya olumlu karşıladığı düşünceler bakımından değil; rahatsız eden, sarsıcı ve sert eleştiriler bakımından da geçerlidir. Demokratik toplumlarda bireylerin yöneticileri, kamu makamlarını, siyasi partileri ve kamusal tartışmaları sert biçimde eleştirebilmesi ifade özgürlüğünün doğal sonucudur.

Ancak ifade özgürlüğü kişiyi aşağılamayı, sövmeyi, küçük düşürmeyi veya kişisel saldırıyı otomatik olarak koruyan bir hak değildir. Bu nedenle her olayda kullanılan ifadelerin gerçekten bir düşünce açıklaması mı, yoksa kişilik haklarına yönelik hukuka aykırı bir saldırı mı olduğu ayrıca değerlendirilmelidir.

Eleştiri Hakkı

Eleştiri hakkı, bireylerin başkalarının davranışlarını, kararlarını veya faaliyetlerini değerlendirebilmesini ifade eder. Eleştiri sert, rahatsız edici, ağır ve hatta haksız bulunabilir. Buna rağmen tek başına hakaret oluşturmayabilir. Önemli olan, eleştirinin kişiyi küçük düşürmeyi amaçlayan bir kişisel saldırıya dönüşüp dönüşmediğidir.

“Bu belediyenin ulaşım politikası başarısızdır.”

şeklindeki ifade ağır bir siyasi eleştiri olabilir.

Buna karşılık;

“Bu belediye başkanı hırsızdır.”

şeklindeki ifade belirli bir suç isnadı içerdiğinden farklı hukuki değerlendirmeleri gündeme getirebilir. Eleştiri ile hakaret arasındaki çizgi çoğu zaman kullanılan tek bir kelimeden değil, ifadenin bütünü ve bağlamından anlaşılır.

Siyasetçiler ve Kamuoyunda Tanınan Kişiler Bakımından Durum

Siyasi tartışmalar, demokratik toplumların vazgeçilmez unsurlarındandır. Bu nedenle siyasetçilerin ve kamu gücü kullanan kişilerin, sıradan bireylere göre daha geniş ölçüde eleştiriye katlanmaları beklenir. Ancak bu ilke yanlış anlaşılmamalıdır. Hiç kimsenin siyasetçi, gazeteci, sanatçı veya kamu görevlisi olması ona sınırsız şekilde hakaret edilebileceği anlamına gelmez. Eleştiri hakkı ile kişilik haklarının korunması arasındaki denge bu kişiler bakımından da korunmalıdır.

Haber Verme Hakkı

Basının ve bireylerin kamuoyunu ilgilendiren olaylar hakkında bilgi vermesi de hukuk düzeni tarafından korunan faaliyetlerden biridir. Ancak haber verme hakkı da sınırsız değildir. Bir haberin hukuken korunabilmesi bakımından;

• güncel olması,
• kamuyu ilgilendirmesi,
• görünür gerçeğe uygun hareket edilmesi,
• aktarım biçiminin ölçülü olması

önem taşır. Bunun dışına çıkan ve kişilik haklarına gereksiz şekilde zarar veren yayınlar bakımından farklı hukuki sonuçlar doğabilir.

İspat Hakkı (TCK m. 127)

Hakaret suçunda uygulamada en fazla yanlış bilinen konulardan biri de ispat hakkıdır. Toplumda yaygın olarak;

“Doğruyu söyledim, o hâlde hakaret olmaz.”

şeklinde bir düşünce bulunmaktadır. Bu doğru değildir.

Türk Ceza Kanunu’nun 127. maddesi, isnat edilen fiilin doğruluğunun her durumda ispat edilebileceğini düzenlememektedir. Kanun, ispatın hangi hallerde mümkün olduğunu ve bunun hangi şartlara bağlı bulunduğunu ayrıca düzenlemiştir.

Dolayısıyla “Ben doğruyu söyledim.” şeklindeki savunma tek başına cezai sorumluluğu ortadan kaldırmaz. İspat hakkının uygulanabilmesi için kanunda öngörülen şartların ayrıca değerlendirilmesi gerekir.

Hakaret Suçunda Şikayet ve Ceza Soruşturması Süreci

Hakaret suçuna maruz kaldığını düşünen kişilerin en sık yaptığı hata, delilleri toplamadan veya süreci bilmeden doğrudan suç duyurusunda bulunmalarıdır.

Oysa ceza soruşturmasının sağlıklı yürütülebilmesi için şikayet hakkının süresinde kullanılması ve mevcut delillerin mümkün olduğunca korunması büyük önem taşır. Hakaret suçuna ilişkin süreç, olayın öğrenilmesiyle birlikte başlar ve soruşturma ile kovuşturma aşamalarında farklı usul kurallarına tabi olarak devam eder.

Hakaret Suçunda Şikayet Şartı

Hakaret suçlarında her olay kendiliğinden savcılık tarafından soruşturulmaz. Kanunda açıkça şikayete bağlı olduğu belirtilen hallerde, mağdurun veya kanuni temsilcisinin şikayette bulunması gerekir. Şikayet bulunmadığı takdirde kural olarak ceza soruşturması yürütülemez. Ancak hakaret suçunun bazı nitelikli görünümlerinde soruşturma usulü farklılık gösterebilir. Bu nedenle olayın hangi hakaret türüne girdiğinin öncelikle doğru tespit edilmesi gerekir.

Şikayet Süresi

Hakaret suçlarında şikayet hakkı süresiz değildir. Şikayete tabi hâllerde mağdurun, fiili ve faili öğrendiği tarihten itibaren altı ay içinde şikayet hakkını kullanması gerekir. Bu süre hak düşürücü niteliktedir.

Sürenin geçirilmesi halinde şikayet hakkı kural olarak ortadan kalkar ve soruşturma yapılamaz. Altı aylık süre olay tarihinden değil, mağdurun hem fiili hem de faili öğrendiği tarihten itibaren işlemeye başlar.

Örneğin sosyal medyada anonim bir hesap tarafından yapılan hakaret içerikli paylaşımın faili aylar sonra tespit edilmişse, sürenin başlangıcına ilişkin değerlendirme somut olayın özelliklerine göre yapılacaktır.

Hakaret Suçunda Delillerin Önemi

Hakaret suçlarında ispat çoğu zaman delillere dayanır. Bu nedenle özellikle dijital ortamlarda gerçekleşen hakaretlerde delillerin korunması büyük önem taşımaktadır. Uygulamada sık karşılaşılan deliller şunlardır:

• sosyal medya paylaşımları,
• yorumlar,
• özel mesajlar,
• e-postalar,
• SMS kayıtları,
• ses kayıtları (hukuka uygun şekilde elde edilmiş olması kaydıyla),
• fotoğraflar,
• video kayıtları,
• tanık beyanları.

Ancak her delilin hukuki değeri aynı değildir. Delilin elde ediliş şekli ve hukuka uygunluğu da ayrıca değerlendirilir.

Ekran Görüntüsü Tek Başına Yeterli midir?

Ekran görüntüleri birçok soruşturmada delil olarak sunulmaktadır. Ancak bunların tek başına yeterli olup olmayacağı, somut olayın özelliklerine göre değerlendirilir.

Paylaşımın hangi hesaptan yapıldığı, ne zaman paylaşıldığı, silinip silinmediği ve başka delillerle desteklenip desteklenmediği gibi hususlar önem taşır. Bu nedenle mümkün olduğu ölçüde paylaşım bağlantısının (URL), tarih bilgilerinin ve diğer dijital kayıtların da korunması faydalı olacaktır.

Hakaret Suçunda Uzlaşma ve Önödeme Konusunda Dikkat Edilmesi Gerekenler

Hakaret suçlarında uygulanacak usul, suçun işlendiği tarihe ve yürürlükteki mevzuata göre değişiklik gösterebilir. Son yıllarda bu alanda önemli kanun değişiklikleri yapılmıştır.

Bu nedenle hakaret suçlarında uzlaşma, önödeme veya diğer usul kurumları bakımından genel ve değişmez kurallar bulunduğu düşünülmemelidir. Somut olayın tarihi, isnat edilen fiilin niteliği ve yürürlükteki mevzuat birlikte değerlendirilmelidir.

Şikayetten Vazgeçme

Şikayete tabi hakaret suçlarında mağdur, kanunda öngörülen usul çerçevesinde şikayetinden vazgeçebilir. Ancak şikayetten vazgeçmenin ceza yargılamasına etkisi; suçun niteliğine, yargılamanın aşamasına ve ilgili kanun hükümlerine göre değerlendirilmelidir.

Bu nedenle şikayetten vazgeçme kararı verilmeden önce hukuki sonuçlarının dikkatle değerlendirilmesi önem taşır.

Hakaret Suçunun Yaptırımı

Hakaret Suçunun Temel Cezası

Türk Ceza Kanunu’nun 125. maddesine göre hakaret suçunun temel yaptırımı, üç aydan iki yıla kadar hapis cezası veya adli para cezasıdır. Mahkeme bu iki yaptırımdan birini seçer; aynı fiil nedeniyle kural olarak hem hapis hem de adli para cezasına birlikte hükmedilmez. Hakaretin mağdurun yüzüne karşı işlenmesi ile sesli, yazılı veya görüntülü bir ileti aracılığıyla işlenmesi aynı ceza aralığına tabidir. Telefon görüşmesi, mesajlaşma uygulaması, e-posta, sosyal medya mesajı veya benzeri yollarla gerçekleştirilen hakaretler de bu kapsamda değerlendirilir.

Adli Para Cezasının Miktarı

Adli para cezası sabit bir tutar değildir. Önce cezanın kaç gün üzerinden verileceği, ardından kişinin ekonomik ve şahsi durumu dikkate alınarak bir günlük miktar belirlenir. Hakaret suçunda seçimlik adli para cezası, temel hal bakımından kural olarak 90 günden 730 güne kadar belirlenebilir.

Bir günlük adli para cezası 2026 yılı itibarıyla 100 TL ile 500 TL arasında belirlendiğinden, temel halde teorik toplam 9.000 TL ile 365.000 TL arasında değişebilir. Ancak somut tutar; olayın ağırlığı, failin kusuru, ekonomik durumu, artırımlar ve indirimler dikkate alınarak mahkemece belirlenir.

Nitelikli Hakaret Hallerinde Ceza

Hakaretin kamu görevlisine görevinden dolayı; kişinin dini, siyasi, sosyal veya felsefi inanç, düşünce ve kanaatlerini açıklamasından, değiştirmesinden veya yaymaya çalışmasından dolayı; yahut kişinin mensup olduğu dinin emir ve yasaklarına uygun davranmasından dolayı işlenmesi halinde cezanın alt sınırı bir yıldan az olamaz. Kişinin mensup olduğu dine göre kutsal sayılan değerlerden bahisle hakaret edilmesi halinde de aynı alt sınır uygulanır.

Hakaretin Alenen İşlenmesi

Hakaretin belirsiz sayıda kişinin görebileceği veya duyabileceği şekilde alenen işlenmesi halinde verilecek ceza altıda bir oranında artırılır. Her sosyal medya paylaşımı kendiliğinden aleni sayılmaz; hesabın açıklığı, paylaşımın erişim alanı ve olayın somut özellikleri birlikte değerlendirilir.

Önödeme Kapsamındaki Hakaret Suçları

Kamu görevlisine görevinden dolayı hakaret suçu dışında TCK’nın 125. maddesindeki hakaret fiilleri kural olarak önödeme kapsamındadır ve uzlaştırmaya tabi değildir. Savcılıkça hesaplanan önödeme tutarının süresinde ödenmesi halinde soruşturma aşamasında kovuşturmaya yer olmadığına, dava açılmışsa kamu davasının düşmesine karar verilebilir.

Önödeme, fiilin suç olmadığı anlamına gelmez; kanunda öngörülen tutarın ödenmesiyle ceza yargılamasının mahkumiyet hükmü kurulmadan sona ermesini sağlayan bir usul kurumudur. Kamu görevlisine görevinden dolayı hakaret bakımından ise bu önödeme düzenlemesi uygulanmaz.

Cezada İndirim veya Ceza Verilmemesi Mümkün mü?

Hakaretin haksız bir fiile tepki olarak işlenmesi halinde ceza üçte birine kadar indirilebileceği gibi ceza vermekten de vazgeçilebilir. Hakaretin kasten yaralama fiiline tepki olarak işlenmesi halinde kişiye ceza verilmez. Karşılıklı hakaret halinde ise olayın özelliklerine göre taraflardan biri veya her ikisi hakkında ceza üçte birine kadar indirilebilir ya da ceza vermekten vazgeçilebilir.

Hakaret Nedeniyle Manevi Tazminat Davası

Hakaret içeren bir fiil yalnızca ceza hukuku bakımından sonuç doğurmaz. Aynı zamanda kişilik haklarının ihlali nedeniyle özel hukuk alanında da sonuçlar doğurabilir. Bu nedenle hakaret nedeniyle ceza soruşturması yürütülmesi, uygun koşulların bulunması hâlinde ayrıca manevi tazminat talep edilmesine engel değildir.

Manevi tazminatın amacı, uğranılan manevi zararın tamamen “paraya çevrilmesi” değil; kişilik hakkına yönelen hukuka aykırı saldırının sonuçlarının bir ölçüde giderilmesidir. Hakaret nedeniyle manevi tazminat talebinde bulunulup bulunulamayacağı değerlendirilirken;

• kullanılan ifadelerin niteliği,
• olayın gerçekleşme biçimi,
• yayılma alanı,
• tarafların durumu,
• saldırının ağırlığı

gibi hususlar dikkate alınır. Ceza davası ile manevi tazminat davası birbirinden farklı hukuki süreçlerdir. Birinin varlığı, diğerinin otomatik olarak aynı sonuçla biteceği anlamına gelmez.

Sık Sorulan Sorular

Bana WhatsApp Üzerinden Hakaret Edildi. Şikayetçi Olabilir miyim?

Hakaret suçunun yalnızca yüz yüze işlenmesi gerekmez. WhatsApp, SMS, e-posta veya benzeri dijital iletişim araçları üzerinden gönderilen mesajlar da somut olayın özelliklerine göre hakaret suçuna konu olabilir. Ancak her kırıcı mesaj hakaret suçu oluşturmaz. Kullanılan ifadelerin içeriği, mesajın gönderiliş şekli ve olayın bütünü birlikte değerlendirilmelidir.

Instagram Yorumu Nedeniyle Hakaret Davası Açılabilir mi?

Evet. Instagram gönderilerine yapılan yorumlar, hikâyeler (story), Reels açıklamaları veya doğrudan mesajlar uygun şartların bulunması halinde hakaret suçuna konu olabilir. Özellikle yorumun belirli bir kişiye yönelmiş olması ve hakaret suçunun unsurlarını taşıması halinde ceza soruşturması gündeme gelebilir.

X (Twitter) Paylaşımı Nedeniyle Ceza Alınabilir mi?

Sosyal medya platformları arasında hukuki açıdan temel bir fark bulunmamaktadır. X üzerinden yapılan paylaşımlar da diğer dijital platformlarda olduğu gibi somut olayın özelliklerine göre ceza soruşturmasına konu olabilir. Ancak paylaşımın eleştiri kapsamında mı kaldığı, ifade özgürlüğü sınırları içinde mi olduğu yoksa hakaret niteliği mi taşıdığı her olay bakımından ayrı değerlendirilir.

Küfür Edilmeden de Hakaret Suçu Oluşabilir mi?

Evet. Hakaret suçu yalnızca küfür edilmesiyle oluşmaz. Bir kişiye onur, şeref ve saygınlığını zedeleyecek nitelikte somut bir fiil isnat edilmesi de hakaret suçunu oluşturabilir. Bu nedenle hakaret suçu ile küfür kavramları aynı anlamı taşımaz.

İsmini Yazmadan Paylaşım Yapmak Suç Olur mu?

İsmin açıkça yazılmaması tek başına cezai sorumluluğu ortadan kaldırmaz. Paylaşımın bütününden hedef alınan kişinin kim olduğu anlaşılabiliyorsa, matufiyet şartı gerçekleşmiş olabilir. Bu değerlendirme her olayın özelliklerine göre yapılır.

Hikaye (Story) 24 Saat Sonra Silindi. Yine de Dava Açılabilir mi?

Evet. Bir paylaşımın daha sonra silinmiş olması, tek başına hukuki sonuçlarını ortadan kaldırmaz. Ancak paylaşımın varlığının ve içeriğinin hangi delillerle ispatlanabileceği ayrıca değerlendirilir.

Ekran Görüntüsü Delil Olur mu?

Ekran görüntüleri uygulamada sıkça kullanılan delillerdendir. Ancak tek başına yeterli olup olmayacağı, somut olayın özelliklerine göre değerlendirilir. Paylaşım bağlantısı, tarih bilgileri, diğer dijital kayıtlar ve gerektiğinde teknik incelemeler de önem taşıyabilir.

Hakaret Nedeniyle Hem Ceza Davası Hem Manevi Tazminat Davası Açılabilir mi?

Şartların bulunması hâlinde evet. Hakaret fiili hem ceza hukuku hem de özel hukuk bakımından sonuç doğurabilir. Ancak iki dava birbirinden bağımsızdır. Bir davada verilen karar, diğer davanın sonucunu her zaman otomatik olarak belirlemez.

Hakaret Davası Ne Kadar Sürer?

Bu soruya kesin bir süre vermek mümkün değildir. Dosyanın kapsamı, delillerin toplanma süresi, bilirkişi incelemeleri, mahkemenin iş yükü ve diğer birçok faktör yargılamanın süresini etkileyebilir.

Hakaret Suçunda Avukat Tutmak Zorunlu mudur?

Hayır. Hakaret suçuna ilişkin soruşturma ve kovuşturmalarda avukatla temsil edilme zorunluluğu bulunmamaktadır.Bununla birlikte özellikle sosyal medya paylaşımları, dijital deliller, ifade özgürlüğü ve ispat hakkı gibi teknik değerlendirmeler içeren dosyalarda hukuki destek alınması hak kayıplarının önlenmesi bakımından önem taşıyabilir.

Şikayetimi Geri Çekersem Dava Düşer mi?

Şikayetten vazgeçmenin hukuki sonuçları, suçun niteliğine ve uygulanacak usul hükümlerine göre değişebilir. Bu nedenle şikayetten vazgeçmeden önce doğuracağı sonuçların değerlendirilmesi önem taşır.

Sonuç

Hakaret suçu, uygulamada en sık karşılaşılan suç tiplerinden biri olmasına rağmen aynı zamanda en fazla yanlış bilinen alanlardan biridir. Özellikle sosyal medya kullanımının yaygınlaşmasıyla birlikte hakaret suçuna ilişkin soruşturmaların sayısı önemli ölçüde artmış; buna paralel olarak ifade özgürlüğü ile kişilik haklarının korunması arasındaki denge de daha fazla tartışılır hale gelmiştir.

Hakaret suçunun değerlendirilmesinde yalnızca kullanılan kelimelere odaklanmak çoğu zaman doğru sonuç vermez. İfadenin söylendiği bağlam, yöneldiği kişi, olayın gerçekleşme biçimi, taraflar arasındaki ilişki, paylaşımın bütünü ve mevcut deliller birlikte değerlendirilmelidir. Bu nedenle internette yer alan kısa cevaplar veya kesin yargılar yerine, somut olayın özelliklerini dikkate alan hukuki değerlendirmeler daha sağlıklı sonuçlar sağlayacaktır.

Her olay kendine özgüdür. Aynı ifade bir dosyada hakaret olarak kabul edilirken, başka bir dosyada ifade özgürlüğü veya eleştiri hakkı kapsamında değerlendirilebilir. Bu nedenle hakaret suçuna ilişkin uyuşmazlıklarda genel kabuller yerine, olayın tüm özelliklerinin birlikte incelenmesi büyük önem taşımaktadır.

Av. Burak BİNGÖL